Hoe herstel je de relatie tussen binnen en buiten in een dichtgeslibd gebied? Zonder een majestueus gebouw oneer aan te doen? STADT Architecten trok met dit vraagstuk naar de tekentafel om van een voormalig werkhuis in Laken een woonhuis te maken. Een ‘box-in-box’-principe stoomt een negentiende-eeuws schrijnwerkersatelier van 600 m² klaar voor de toekomst.
Winnaar van de BILT-architectuurwedstrijd: ‘Binnenste Buiten’
Project: FONTAINE
Ontwerper: STADT Architecten
Locatie: 1020, Laken
Doos in doos
De jury liet zich overtuigen door het zuivere basisconcept van dit project: een compacte doos in houtskeletbouw, geplaatst binnen een envelop die zelf nauwelijks werd aangeraakt. Tussen doos en buitenschil ontstaat zo een filterzone voor licht, lucht en zicht, waar binnen en buiten in elkaar overlopen.
Wintertuin
In die tussenzone floreert een driedubbelhoge, zuidgerichte wintertuin, met terrassen op elk niveau. Een ideale ontspanningsruimte tijdens de tussenseizoenen, maar ook de perfecte temperatuurbuffer in zomer en winter. Aan de achterzijde dringt het licht van de dakvlakramen via een lichtkoker door tot in de badkamers en de leefruimte. Boven op de doos is nog een grote polyvalente zaal.
Warme cocon
De jury bleef lang stilstaan bij de keuze om langs binnen te isoleren. Buitenisolatie was wellicht de makkelijkere weg, maar zou veel van de patina van de gevel wegnemen. Vandaag zorgt de isolerende ‘warme cocon’ binnen de bestaande schil ervoor dat het gebouw zijn link met de geschiedenis bewaart.
Duurzame principes
Het bestaande gebouw fungeert als de water- en winddichte buitenschil; de eigenlijke isolatie zit volledig aan de binnenzijde, met bio-based materialen zoals houtwol, houtvezelplaten en het houtskelet zelf. De doos-in-doos is dan ook volledig vanuit circulaire principes opgevat: ze kan, indien nodig, ooit weer verwijderd worden zonder de basisstructuur van het gebouw aan te tasten. Ook het simpele, leesbare grondplan beschouwt de jury op zich al als een vorm van duurzaamheid.
Wilde tuin
Aan de gemeenschappelijke binnentuin besteedde de inzending minder bijzondere aandacht. Al is er geen twijfel mogelijk over de vele kansen die fauna en flora hier krijgen. Denk maar aan kieren en voegen in de gevel die bijen aantrekken. Een wilde tuin zorgt verder automatisch voor biodiversiteit. Een kleine voetnoot: grote raampartijen vlak bij water en bomen zijn gevaarlijk voor vogels, en een luifel biedt vaak de oplossing.
Een eenvoudig plan
Een zuiver, helder plan is opgebouwd rond vier centrale gietijzeren kolommen, die het grondplan in negen zones lijken te verdelen. Volgens de jury schuilt er veel kracht in zo’n schijnbaar eenvoudig ontwerp. Het bestaande gebouw en zijn volume worden in ere gelaten, inclusief hoge plafonds, een robuuste draagstructuur, houten balklagen, een impressionant dakgebinte…
Dat contact met de ruwe, natuurlijke, originele bouwmassa werkt creativiteitsbevorderend en prikkelend, net zoals de glazen vloeren. Die zorgen ook in verticale richting ook voor maximale helderheid, doorzichten en ruimtelijke beleving.
Ruimte voor twee gezinnen
De opdrachtgever koos voorlopig voor één woning met een grote atelierruimte, maar de vergunning voorziet dat het gebouw op termijn tot twee woningen kan worden opgesplitst. Op de tweede en derde verdieping van het ontwerp liet de architect namelijk ruimte om een extra wooneenheid in te richten, met eigen toegang, traphal en terras in de wintertuin.
De jury ziet hier een woning ín het voormalige schrijnwerkersatelier. Het atelier blijft het atelier, de doos blijft de doos. In de tussenruimte van die twee zones, waar binnen en buiten in elkaar overlopen, haalt het huis zijn kwaliteit. Dat er morgen twee gezinnen kunnen wonen, maakt het antwoord alleen maar sterker.