In de tuin van een woning uit 1949 staat een monumentale magnolia, even oud als het huis. Tijdens de renovatie van deze rijwoning in Borgerhout vormde de boom al snel het uitgangspunt van het ontwerp. Het project bewijst voor de jury het dat bomen niet hoeven te wijken om te verbouwen.
Winnaar van de BILT-architectuurwedstrijd: ‘Binnenste Buiten’
Project: Bondgenootschap tussen boom en huis
Ontwerper: OntwerpAtelier Chambrang
Locatie: 2140, Borgerhout
De gevel die plooit
In plaats van de boom te kappen, plooide CHAMBRANG de nieuwe achtergevel rond haar wortelgestel en kruin. De boom is duidelijk het centrum, staat opvallend dicht bij het gebouw, en kondigt het begin van elk seizoen aan.
Dat de woning daardoor niet in de diepte maar wel in de hoogte uitbreidde, vindt de jury bijzonder overtuigend. De rijwoning is opvallend compact, met een heel kleine achterbouw, en toch zit alles erin. Het woonprogramma boette bewust in aan ruimte om de boom te sparen.
Een boom die je overal volgt
Die structurele, ruimtelijke toegeving herstelt de relatie tussen boom en huis, tussen binnen en buiten. Al bij het betreden van het huis trekt de boom de aandacht naar zich toe. Vanuit het bureau en de leefruimte blijft de magnolia een visueel ankerpunt. Zelfs in het diepe hart van de woning, waar de badkamer zit, is de aanwezigheid voelbaar. Hergebruikte glasdalen laten daar gefilterd daglicht binnen, en met dat licht ook de wisselende densiteit van de bladeren.
Zonwering met wortels
De plooi opent het huis naar de avondzon. In de winter deelt de boom dat licht door haar bladeren los te laten, in de zomer schenkt het bladerdak schaduw en afkoeling. De bloesems kleuren in het voorjaar mee met het interieur. Voor de jury zit daar de duurzame winst van dit project: in een gezonde leefomgeving die inzet op welzijn en op de beleving van de seizoenen, met de boom als natuurlijke zonwering.
Het masker valt af
Waar het huis aan de tuinzijde terugwijkt voor de magnolia, zoekt het aan de straatzijde de hoogte op. De verticale uitbreiding bestaat uit een derde bouwlaag bovenop het bestaande volume. De voorgevel veinsde vroeger ook al drie verdiepingen, om de cadans van de straat niet te breken. Een erfenis van oude stedenbouwkundige voorschriften.
Het decoratieve masker maakt vandaag dus plaats voor een volwaardige, bewoonde ruimte: volgens de jury een meer dan geslaagde optopping, die een gelaagdheid en een continuïteit toont tussen oud en nieuw. Ook het plan van keuken en leefruimte en de detaillering van het geheel konden op waardering rekenen. Kortom: veel architecturale kwaliteit, op een bijzonder klein perceel.
Wat de tuin nog kan worden
Eén kanttekening van de jury: met de tuin zelf is verder weinig extra gedaan. Ook over materialisatie en energie geeft het dossier weinig prijs. Tegelijk doet de boom veel van dat werk in zijn eentje: schaduw, koeling, seizoensbeleving en een groen ankerpunt in elke ruimte. Een tuinontwerp dat zich rond die boom verder ontvouwt, zou het verhaal helemaal af maken.
Waar verdichting doorgaans ten koste gaat van het groen, wordt hier omgekeerd geredeneerd: het groen bepaalt hoe er verdicht wordt. Dat maakt van deze woning een model voor dichtbebouwde wijken, waar elke vierkante meter tuin onder druk staat.
